ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
28
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
بمجرى قضيب بيرون آيذ « 1 » و حال جگر نيز هم برين قياس است كحال معده بزوذ ماندن و دير ماندن هم از جهت آن علت كياد كرديم و لكن « 2 » غرض ما بدين آن بوذ كى غذا جميع اعضا بيست و جهار ساعت غذا يابذ و بيش از انك بكوزى جگر برآيد هرج ( f . 23 ) بر سر خون گرد آمده بوذ جن كفك بسوى زهره روذ و صفرا اين بوذ و هرج دردى بوذ زير خون بسوى سپرز روذ و سودا اين بوذ و اين كه بروذ « 3 » به دو قوّت روذ يكى بقوّت دافعهء جكر و ديكر بقوّت جاذبه زهره « 4 » و سپرز و گردها و بهر اندامى رفتن اخلاط را حال همين بوذ و باز آن خون كبر كوزى جكر بوذ كى بركهاء تن خواهذ رفتن از صفرا « 5 » اندكى بهره بوذ و اندكى بلغم و اندكى سودا « 6 » با طبيعت بيايذ جيزى ماننده استخوان و مانندهء كوشت دل و شرايين و ماننده هر اندامى از اندامها ديكر « 7 » . بس اكر مزاج جكر سخت كرم بوذ اين خون صفراوى « 8 » آيذ و اكر مزاج سرد بوذ اين خون بلغمى ايذ و اكر بسوزذ « 9 » اين خون سودايى آيد و اكر غذا بمزاج گرم بوذ و خشك خون صفرائى آيذ و اكر سرد بوذ و تر خون بلغمى آيذ و اكر سرد بوذ و خشك خون سوداوى « 10 » آيذ و رفتن خون و كذشتن بجايهاء تنك از قوّت « 11 » صفرا بوذ و فسردن از قوّت بلغم بوذ و صلب كشتن از قوّت سودا ، تا بدانى كبا خون قوت اين سه خلط ديگر ناجاره ببايذ و اما غذا « 12 » اندامها « 13 » از خون بوذ و آن خون را « 14 » قوت آن بايذ و نيز « 15 » استعداد آن كبسوى « 14 » هر اندامى
--> ( 1 ) - ف : « بيرون آيذ » ندارد . ( 2 ) - ف : و ليكن . ( 3 ) - ف : روذ . ( 4 ) - ف : جاذبه زهره و زهره . ( 5 ) - ف : افزوده . با وى . ( 6 ) - ب ه : تا هر اندامى از انجا بهره بيابذ مشاكل خويش جون استخو . . . و ديكر اندامها مفرده آ . . . جنانك واجب حال آمده . . . ، صح . ( 7 - 6 ) - در « ب ه » با كلمات « لا - الى » مشخص شده است . ( 8 ) - ف - صفرايى . ( 9 ) - ف : بسوزاند . ( 10 ) - ف : سودايى . ( 11 ) - ف : از جهت . ( 12 ) - ب ه : همه . ( 13 ) - ب ه : مفرده . ( 14 - 14 ) - در « ب ه » با كلمات « لا - الى » مشخص شده است . ( 15 ) - ف : « نيز » ندارد .